تمایز یک کسب و کارخانوادگی، به پویایی خانواده است.
پویاییهای خانواده کسب و کار، اصلیترین زمینهساز بروز تمایز کسب و کارهای خانوادگی است. این پویاییها به فرآیندهای منحصر به فرد یک خانواده کسب و کار اشاره دارد و شامل جنبههای مختلفی مانند تصمیمگیری، جانشینپروری، ارتباطات، حاکمیت و ادغام منافع خانوادگی و کسب و کار است که میتواند تاثیرات متفاوتی داشته باشند، اما همیشه مخرب نیستند.
در حالیکه برخی کسب و کارهای خانوادگی درگیریها و کشمکشها را تجربه کنند، برخی دیگر به دلیل پیوندهای قوی و ارزشهای مشترک خود میتوانند پیشرفت کنند و موفق باشند. پیچیدگی پویاییهای خانواده زمانی بیشتر میشود که اعضای خانواده علاوه بر مالکیت، در اجرا نیز فعالیت داشته باشند. طبعا موفقیت یا شکست در این کسب و کارها مستلزم داشتن مهارتهای ارتباطی، رهبری و حل تعارض است.
از جنبههای کلیدی پویایی خانواده کسب و کار، تصمیمگیری است. تصمیمات ممکن است شامل برنامهریزی، تخصیص منابع، سرمایهگذاری، استخدام و جهتگیری کسب و کار باشد. این تصمیمات میتواند تحت تأثیر پویایی خانواده، از جمله پویایی قدرت، اقتدار، اختلافات، رقابتها و دیدگاههای متفاوت در مورد آینده کسب و کار قرار گیرند.
جانشینپروری یکی دیگر از عناصر حیاتی در پویایی خانواده کسب و کار است. تعیین اینکه چه کسی پس از برکناری، بازنشستگی و یا فوت نسل فعلی، رهبری کسب و کار را به دست گیرد، مستلزم بررسی دقیق پویایی خانواده است. عواملی مانند شایستگی، سنتهای خانوادگی و ایجاد تعادل بین نیازهای افراد در برابر نیازهای کسب و کار، در این فرآیند نقش دارند.
ارتباطات در حفظ پویایی خانواده کسب و کار سالم حیاتی است. ارتباطات باز و شفاف در ایجاد اعتماد، حل تعارضات، اشتراکگذاری اطلاعات و همسویی اهداف خانواده با کسب و کار کمک میکند. بهتر است کانالهای ارتباطی موثری ایجاد شود تا اطمینان حاصل نماییم همه اعضای خانواده صدای خود را دارند و در مورد مسائل مهم کسب و کار آگاه هستند.
ساز و کارهای حاکمیت، پویایی را پژواک میکنند. ایجاد سیاستها، قوانین و پروتکلهای شفاف تصمیمگیری، حل تعارض، سیستمهای پاداش و پاسخگویی موجب ارتقای انصاف میشود و درگیریهای احتمالی ناشی از خویشاوندگرایی یا طرفداری را کاهش میدهد. حاکمیت خوب میتواند چارچوبی برای مدیریت روابط خانوادگی درون کسب و کار باشد.
بنابراین، پویایی خانواده کسب و کار چند وجهی است و پیمایش موفقیتآمیز آن مستلزم شناخت و درکی دقیق است. البته این پویایی ریشههای مختلفی دارد که بدین قرار است:
- پویایی تحت تأثیر تاریخچه خانوادگی و نحوه رفتار با یکدیگر در طول نسلها است. درگیریها، موفقیتها، شکستهای گذشته میتوانند روابط فعلی خانواده را شکل دهند.
- نقشهایی که به اعضای خانواده اختصاص داده میشود میتواند بر پویایی آن تأثیر بگذارد.
- سبکهای ارتباطی (باز یا بسته) میتواند بر نحوه تعامل اعضای خانواده با یکدیگر تأثیر بگذارد و احتمالآ منجر به تفاهم و یا سوء تفاهم یا اختلاف نظر شود.
- ویژگیها و ارزشهای فردی هر یک از اعضای خانواده میتواند تأثیر زیادی بر تعاملات آنها در خانواده کسب و کار داشته باشد.
- نحوه انتقال کسب و کار از نسلی به نسل دیگر که توام با ابهام یا اختلاف نظر باشد، میتواند بر پویایی خانواده تأثیر بگذارد و موجب تنش، رقابت و یا طرفداری بین اعضا شود.
- عوامل بیرون از خانواده، مانند شرایط اقتصادی، تغییرات بازار یا صنعت میتوانند بر پویایی خانواده تأثیر بگذارند. چالشهای تجاری ممکن است منجر به تیرگی روابط یا نیاز به رویکردهای جدید برای هدایت کسب و کار شود.
درک این ریشهها میتواند در شناسایی و رسیدگی به مسائل بالقوه خانواده کسب و کار کمک کند و روابط سالمتر را در خانواده تقویت نماید. برای ترویج و بهینهسازی پویاییهای سازنده در یک خانواده کسب و کار رویکردهای ذیل توصیه میشود:
- ارتباط موثر شامل گوش دادن فعال، بیان افکار و احساسات برای حل تعارضات، به اشتراک گذاشتن ایدهها و عملکرد سازنده در کسب و کارخانوادگی بسیار مهم و در بروز پویایی سالم موثر است.
- سنتهای منحصر به فرد و ارزشهای مشترک خانواده شامل جشن گرفتن تعطیلات، انتقال شیوههای فرهنگی، القای باورهای اخلاقی به برجسته شدن هویت آن کمک میکند. درک این میراثها در همسویی اهداف، تصمیمگیری و حفظ تمرکز در دستیابی اهداف تاثیرگذار است.
- براساس سن، جنسیت و هنجارهای فرهنگی، اعضای خانواده نقشها و مسئولیتهای متفاوتی دارند. تعریف واضح نقشها و مسئولیتها برای اعضای درگیر در کسب و کار سردرگمی را به حداقل میرساند و کارایی را ارتقا میدهد.
- مدیریت موثر جانشینی برای ماندگاری کسب و کارخانوادگی ضروری است. ایجاد یک طرح جامع و شفاف برای انتقال رهبری و مالکیت، انتقال آرام بین نسلی را تضمین مینماید.
- برای حفظ حرفهای بودن و فراهم نمودن رفاه بیشتر، حفظ تعادل بین کار و زندگی سالم مهم بوده و جایز است بین مسائل آنها مرزبندی شود.
- رفتار منصفانه، محبتآمیز و حمایتگر با اعضای خانواده در بروز حس تعلق، پیوند قوی و حفظ هماهنگی بین آنان ضروری است.
- اعتماد و احترام در حفظ پویایی خانواده سالم ضروری و زمینهساز محیطی مثبت و سازنده است. راستگویی، قابل اعتماد بودن و احترام متقابل در خانواده، کار تیمی و همکاری را شکل میهد.
- سازگاری با تغییرات مراحل زندگی، تحولات بازار و استقبال از نوآوری حیاتی است. پذیرش اعضای جدید خانواده، تطبیق شغلی، مقابله با چالشها و قبول ایدههای جدید، نمونههای مثال زدنی برای بهبود مستمر پویایی خانواده است.
- کیفیت زندگی و گذراندن زمان برای مشارکتها، مکالمات و ایجاد تجارب مشترک باعث تقویت ارتباط و پیوندهای خانوادگی میشود.
البته تحقق رویکردهای یادشده منوط به انجام ابتکارات اثربخش است. ابتکار آموزش مستمر، دانش و مهارتهای ارزشمندی جهت پویایی خانواده کسب و کار را فراهم میآورد. با یادگیری شایستگیهای جدید، اعضای خانواده کسب و کار توانمندیهای خود را ارتقا میدهند و تصمیمات آگاهانهتر میگیرند و موجب رشد خود و کسب و کارخانوادگی میشوند. ابتکار تقویت فرصتهای شبکهسازی و تسهیل ارتباط همتا با همتا و تعاملات بیننسلی نیز میتواند در توسعه پویایی مثبت و سازنده خانواده کسب و کار موثر واقع شود و موجب بهبود عملکرد کسب و کارخانوادگی گردد. با این حال، موفقیت چنین ابتکاراتی مستلزم داشتن تعهد، دیدگاه مشترک و مشارکت اعضای خانواده و محتوای پرکیفیت ابتکارات و اجرای موثر طرحهای اقدام مورد نیاز است.
محمد بهارلو محمدزاده، مشاور انجمن ترویج کسب و کارهای خانوادگی
