نویسنده: سعید عطار، عضو شورای علمی انجمن ترویج کسبوکارهای خانوادگی
شرکت PwC، دومین بزرگترین شرکت خدمات مشاورهای در جهان، دوازدهمین نظرسنجی جهانی کسبوکارهای خانوادگی را در اواخر سال ۲۰۲۵ با عنوان «احیای مزیتها» انجام داد. ۱۳۲۵ مالک شرکتهای خانوادگی در بیش از ۶۰ کشور در این نظرسنجی شرکت کردند. این نظرسنجی نشان میدهد که شرکتهای خانوادگی که در مقابل بحرانها، مقاومتر از سایر شرکتها (به خصوص دولتیها) هستند، اکنون تحت فشار زیادی قرار دارند.
مهمترین نتایج این نظرسنجی به شرح زیر است:
■ رشد در مضیقه
در طول سال گذشته، تنها ۲۵٪ از آنها به رشد فروش دو رقمی دست پیدا کردهاند که ۴۳٪ کمتر از دو سال قبل است. اهداف رشد از سطوح سالهای ۲۰۲۱ و ۲۰۲۳ کاهش یافته است.
■ احتیاط بیش از حد
شرکتهای خانوادگی به رویکرد محافظهکارانهشان (ترجیح احتیاط) در مواجهه با اختلال در بازار و تغییرات مشهور هستند.
٪۲۲ از آنها گفتهاند که در زمان بروز اختلال، فعالانه استراتژی مدیریتیشان را بازنگری میکنند و ۳٪، کل کسبوکارشان را بازطراحی میکنند. ۳۵٪ احتیاط میکنند و کاری انجام نمیدهند و ۳۲٪ با احتیاط، چند اقدام را آزمایش میکنند.
این رویکرد، یکی از چالشهای مهم شرکتهای خانوادگی در دنیای پرتغییر امروز است.
■ تضمین رشدِ بدون شتاب اما مستمر
اولویت اصلی اغلب شرکتهای خانوادگی، پیشرفت فناوری شرکت (۶۵٪) و تحول دیجیتال شرکت (۶۴٪) است. ۶۳٪ از شرکتها که بین ۱۰۰ میلیون تا ۱ میلیارد دلار درآمد داشتهاند، هدف خود را تضمین رشد مستمر (هرچند بدون شتاب) تعریف کردهاند.
■ داشتن هدفِ تدوینشده
تعریف روشن هدف، منبع مزیتِ رقابتی شرکتهای خانوادگی است.
۸۰٪ پاسخدهندگان میتوانند مأموریت و ارزشهای شرکت را در یک جمله بیان کنند؛ ۶۰٪ میگویند که این هدف، مستقیماً با محصولات شرکت مرتبط است. شرکتهای خانوادگی، که هدفی کاملاً مشخص دارند، دو برابر بیشتر احتمال دارد که رشدهای بالا را تجربه کنند، ۴۰٪ بیشتر احتمال دارد که نوآورتر باشند و ۳۵٪ بیشتر احتمال دارد که به دنبال اهداف بلندمدت باشند. این شرکتها، بیشتر احتمال دارد که مجموعه روشنی از ارزشهای خانوادگی یا یک آییننامۀ رفتاری تعریفشده داشته باشند. این هدف در زمانۀ عدم قطعیتها، به عنوان یک چشمانداز متحدکننده عمل میکند، تصمیمگیری را هدایت میکند و ذینفعان را در طول نسلها همسو میکند. اگرچه ۸۳٪ از شرکتهای خانوادگی میگویند که توسط مجموعۀ روشنی از ارزشهای خانوادگی هدایت میشوند اما تنها ۵۷٪ آنها، این اهداف را مستند کردهاند.
■ مزایای چابکی
۴۵٪ از شرکتهای خانوادگی خود را بسیار چابک یا چابک توصیف کردهاند. ۳۱٪ از این دسته، که واکنش بیشتری به تغییرات بازار و خواستههای مشتری دادهاند، رشد دو رقمی داشتهاند. این شرکتها، ساختار تصمیمگیری متمرکزتری دارند، اهداف بلندمدت را در اولویت قرار دادهاند، و ۵۱٪ آنها سطح اعتماد بالاتری در درون شرکت داشتهاند
■ اتکا به سرمایه داخلی
سرمایهگذاری بلندمدت و صبورانه، ویژگی تاریخی شرکتهای خانوادگی است.
سه چهارم این شرکتها، یا دیدگاه بلندمدت یا دیدگاه ترکیبی را ترجیح میدهند و تنها یکچهارم آنها، فقط رویکرد کوتاهمدت را اتخاذ کردهاند. ۸۵٪ از شرکتها، سود خود را برای تأمین مالی پروژههای نوآورانه مجدداً سرمایهگذاری کردهاند و به سرمایۀ داخلی به جای تأمین مالی خارجی متکی هستند.
دفاتر خانوادگی، نقش مهمی در سرمایهگذاری درونی و حفظ چشمانداز بلندمدت دارند.
■ سرمایهگذاری اقلیمی
شرکتهای خانوادگی سهامی عام، تقریباً دو برابر بیشتر احتمال دارد که سرمایهگذاری صبورانه را در ابتکارات سازگار با محیط زیست به کار گیرند. یکسوم مدیران شرکتهای خانوادگی گفتهاند که سرمایهگذاری آنها در پنج سال گذشته در مسیر توسعۀ پایدار، به طور مستقیم درآمد آنها را افزایش داده است.
■ اهداف اصلی شرکتهای خانوادگی
محافظت از شرکت (۷۸٪) و حفظ میراث خانواده (۷۷٪) اهداف بلندمدت اصلی رهبران شرکتهای خانوادگی بوده است؛ بالاتر از ایجاد سود (۶۸٪) یا ایجاد اشتغال برای اعضای خانواده (۲۷٪).
■ ساختن اعتماد
۷۴٪ از رهبران شرکتهای خانوادگی میگویند که شرکتهای خانوادگی به نسبت دیگران، مورد اعتمادتر هستند.
با این حال، گزارش شاخص اعتماد ادلمن (Edelman)، نشان میدهد که این مزیت در حال کاهش است و شرکتهای خانوادگی هم باید به طور فعالانه، اعتماد را به دست بیاورند.
■ عمل به مسئولیت اجتماعی
با وجود اینکه از شرکتهای خانوادگی انتظار میرود که در جوامع خود سرمایهگذاری کنند اما تنها کمی کمتر از نیمی از رهبران آنها، خود را به عنوان شهروندی مشارکتکننده در جامعۀ خود تلقی میکنند. ۴۴٪ گفتهاند همین که سهمی از پرداخت مالیاتها دارند، شهروندان خوبی هستند.
برای اجرای مسئولیت اجتماعی شرکت، باید ضمن خدماتدهی به جامعۀ محلی، از نیروی کار محلی و ادغام محصولات محلی در زنجیرۀ ارزش شروع کرد.