مساله دیگر این است که بسیاری از جوانان امروز اصلاً نمی‌خواهند در ایران بمانند چه برسد به این‌که بخواهند کسب‌ و کاری را شروع کنند یا ادامه دهند. هر جوانی که دستش به دهانش می‌رسد به فکر رفتن است.

حالا این‌که بپرسید چرا جوانان کسب ‌و کار پدر را ادامه نمی‌دهند، یک سوال دوقبضه است؛ اول باید بپرسند چرا این جوانان نمی‌خواهند در ایران بمانند. الان کسی که ثروت و سرمایه دارد، در ایران نمی‌ماند. اگر می‌ماندند و با ثروت و سرمایه پدر کار دیگری راه می‌انداختند هم خوب بود، ولی انگیزه‌ای برای ماندن در کشور ندارند.

نکته‌ای هم که پدر درباره متفاوت بودن صنعت پسته گفتند، مهم است. این‌که در خانواده ما و بسیاری از خانواده‌های فعال در صنعت پسته کرمان، نسل‌های بعد هم در این صنعت مانده‌اند، ناشی از این است که در بین کسب‌ و کارهای مختلف کشور، صنعت پسته شکلی منحصربه‌فرد دارد. به دلایل اقتصادی که پدر اشاره کردند، فقط جنبه باغداری پسته است که باعث ماندگاری نسل‌های بعد در پسته می‌شود. دلیل این‌که پسران آقای جلال‌پور تمایل چندانی به ماندن در این کار ندارند یا پسران آقای ارجمند که به‌شدت به کمک فرزندانشان نیازمند هستند، علاقه‌ای ندارند که وارد کسب‌ و کار پدرشان شوند این است که عمده تمرکز کار این آقایان روی تجارت پسته است و در تجارت پسته نه ذوقی برای کار وجود دارد و نه نفعی برای ماندن. به نظر من نکته مهم این است که نمی‌توان این مسائل را به‌ راحتی عمومیت داد. نمی‌دانم این گزاره که پسران راه پدران را ادامه نمی‌دهند چه قدر عمومیت دارد.

سعیدی: به لحاظ آماری تقریباً بیش از 90 درصد از بنگاه‌های اقتصادی ما به نسل دوم نمی‌رسند و بنگاه‌های کوچکی هم هستند.

فرهاد آگاه: به نظرم باید این عدد را با ممالک دیگر هم مقایسه کرد؛ شاید در مملکتی دیگر 92 درصد از بنگاه‌ها این‌طور باشند.

 سعیدی: در آلمان 60 تا 70 درصد از بنگاه‌های اقتصادی خانوادگی هستند. بنگاه‌های خانوادگی ماهیتاً در شرایط سخت اقتصادی انعطاف‌پذیری بیشتری دارند. مساله این است که چرا در کشور ما در شرایط سخت اقتصادی، خانواده نمی‌تواند انعطاف‌پذیری ایجاد کند. آقای جلال‌پور شما خیلی ساکت هستید، نظر شما چیست؟

 جلال‌پور: زمانی در ایران هر فرد می‌توانست همه نیازهای خود را از شرکت‌های خانوادگی تامین کند. اتومبیلش را از ایران ناسیونال متعلق به خانواده خیامی می‌گرفت، مواد غذایی‌اش را از شرکت‌های خانواده لاجوردی، دارو و مواد شوینده‌اش را از شرکت‌های خانواده خسروشاهی، لوازم خانگی‌اش را از خانواده برخوردار و کفش مورد نیازش را از خانواده ایروانی تهیه می‌کرد. امروز اما کمتر نشانی از شرکت‌های خانوادگی در ایران باقی مانده است. پس از پیروزی انقلاب و پس از تصویب حکم مصادره اموال صاحبان صنایع توسط شورای انقلاب، بخش قابل توجهی از کسب‌ و کارهای بزرگ از مالکان آن‌ها گرفته شد. بیشتر این افراد صاحبان کسب ‌و کارهای خانوادگی بوده‌اند که برخی از معروف‌ترین آن‌ها خانواده‌های لاجوردی، خسروشاهی، برخوردار، ایروانی و برادران خیامی هستند. قدیمی‌ترین بنگاه‌های خانوادگی در ایران بیش از 70 سال قدمت دارند و از روزی که بنا گذاشته شده‌اند تا امروز پستی‌ و بلندی‌های زیادی را پشت سر گذاشته‌اند. اما به نظر می‌رسد هرچه زمان گذشته، وضعیت برای شرکت‌های خانوادگی دشوارتر شده است. شرکتی نظیر بوتان را در نظر بگیرید که توسط خانواده خلیلی‌عراقی در سال 1328 راه‌اندازی شده و تا امروز دو رژیم سیاسی، چندین نخست‌وزیر و رئیس‌جمهور، یک کودتا، یک انقلاب، یک جنگ طولانی و تغییر مداوم قوانین، دشوار شدن رویه‌های کاری، سیاست‌های نادرست اقتصادی، ناآرامی‌های سیاسی، مصادره‌ها، جنگ و تحریم، نااطمینانی، ده‌ها استیضاح و تغییر دولت و از همه این‌ها مهم‌تر صدها قانون و سیاست غلط اقتصادی را پشت سر گذاشته است. مگر شوخی است؟ یک شرکت چقدر توان تطبیق‌پذیری با شرایط سیاسی را دارد؟

آقای فرهاد آگاه به نکته خوبی اشاره کرد؛ این‌که باید از جوانان پرسید آیا تمایل دارید در کشور بمانید و بعد بپرسیم آیا دوست دارید راه پدر را ادامه بدهید؟

می‌دانید که پسر دومم، رامین چند سال پیش برای ادامه تحصیل به خارج از کشور رفت. یک‌بار که به دیدارش رفتم جمعی از دوستانش را دعوت کرد و خواست برایشان صحبت کنم. بیشترشان دانشجو بودند و سوال مهمی که در ذهنشان شکل گرفته بود این بود که پس از پایان تحصیل به ایران بازگردند یا نه؟ دلایل زیادی آوردم که بازگشتشان به کشور گزینه بهتری از عدم بازگشت است. خب از آن مهمانی چند سال می‌گذرد و من مطمئن نیستم اگر دوباره از من نظر بخواهند بتوانم همان پاسخ را بدهم. می‌دانید چرا؟ چون آن بخش تیول‌داری در ایران در سال‌های گذشته به قدری قدرت گرفته که راه را بر همه گونه فعالیت و تولید خلاقانه بسته است و این جوانان عملاً راهی برای رشد و تعالی خود نمی‌بینند. به این ترتیب اگر در داخل کشور بمانند سرخورده می‌شوند بنابراین ترجیح می‌دهند از این چرخه خارج شوند.

مهدی آگاه: در فیلمی به اسم «How to be a German» (چگونه یک آلمانی باشیم) که بی‌بی‌سی ساخته، می‌توان دید چرا مردم آلمان از نظر ساعت کاری کمتر از مردم انگلیس کار می‌کنند، ولی بهره‌وری به‌شدت بالاتری دارند. این موضوع عمدتاً ناشی از خانوادگی بودن بسیاری از کسب‌ و کارهاست.

اما درباره شرایط سخت که به آن اشاره کردید، شما شرایط سخت ایران را با شرایط سخت آلمان یکی می‌دانید؟

ممکن است در آلمان در یک سال سخت، یک صنعت دو یا پنج درصد رکود داشته باشد. در ایران این اعداد نجومی است. الان من در یک منطقه کشاورزی گمنام نه در رفسنجان، یک چاه آب شیرین را با قیمت 10 میلیارد تومان هم نمی‌توانم بخرم. یعنی یک پروانه بیش از 10 میلیارد تومان ارزش دارد و امضای یک آدم گمنام پای آن است که در دفتر یک اداره دولتی در کرمان نشسته است. وضعیت رانتی و ناپایدار و پرتنش صنعت در کشور ما در هیچ جای دنیا نیست.

 سعیدی: آقای جلال‌پور، با ثابت در نظر گرفتن شرایط بیرونی، به نظر شما چه عناصری در درون خود خانواده‌ها هست که بر تداوم یافتن یا نیافتن کسب‌ و کارهای خانوادگی اثر می‌گذارد. آیا رشد و دوام کسب‌وکارهای خانوادگی در ایران در معرض تهدید است؟

 جلال‌پور: درباره تحکم خانواده‌ها به فرزندان برای ماندن در کسب‌ و کار خانوادگی، من به یاد دارم مرحوم علی‌احمدی که کار پشم و کرک می‌کرد چهار یا پنج پسر داشت که به آن‌ها تحکم می‌کرد که در رشته نساجی تحصیل کنند تا به کسب ‌و کار خانوادگی مربوط باشد. فرزندان ایشان همگی بسیار باهوش بودند و می‌توانستند در بسیاری از رشته‌ها موفق شوند. پسر بزرگ ایشان که همکلاسی من بود، دو سال کنکور می‌داد،‌ بهترین رتبه را می‌آورد و می‌گفت من نساجی دوست ندارم، پدر می‌گفت یا باید به رشته نساجی بروی یا اصلاً دانشگاه نروی.

این روش تحکمی برقرار بود، اما چه زمانی؟ آقای علی‌احمدی این مطلب را اواخر دوره پهلوی و سال‌های اول انقلاب می‌گفت، آن موقع ایشان از قوانین و شرایط کشور آن‌قدر اطمینان داشت که تصور می‌کرد بهترین کار برای فرزندش ادامه کسب‌ و کار پدر است. امروز اگر به من بگویند به بچه‌ات تحکم کن که کار تو را ادامه دهد، می‌گویم من از فردای کار خودم هم خبر ندارم و مطمئن نیستم می‌توانم در این کار بمانم یا نه، چگونه به فرزندم تحکم کنم که کار مرا دنبال کند؟ سال گذشته صادرات من از 800 تن مغز سبز به هشت کانتینر20 تنی رسید. تازه خودم بالای سر کارم بوده‌ام وگرنه به شش کانتینر هم می‌رسید. من که هر روز در این بازار پس رفته‌ام و اطمینانی به آینده ندارم، نمی‌توانم به فرزندانم تحکم کنم که کار مرا دنبال کنند.

شاید در آلمان پدری بتواند به فرزندش تحکم کند، در ایران هم یک وقتی آقای خسروشاهی تحکم می‌کرده چون احتمالاً به آینده و شرایط مناسب سرمایه‌گذاری در کشور اطمینان داشته است. من این روزها وقتی وضع و حال نامشخص کسب ‌و کار خودمان را می‌بینم، به بچه‌ها می‌گویم هر کاری می‌خواهید بکنید، به شما کمک می‌کنم. این تحکم دیگر در وجود خود ما هم نیست.

سعیدی: آن فضای پدرسالارانه هم که یک پدر می‌توانست با اقتدار فرزندانش را همراه کند دیگر نیست.

جلال‌پور: آن هم نیست. اگر هم باشد باوری نیست که من بتوانم بر اساس آن به فرزندانم حکم بدهم. می‌گویند بزرگ‌ترین ثروت و سرمایه انسان‌ها در زندگی فرزندانشان است. چطور می‌توان فرزند را با تحکم و با اجبار به مسیری فرستاد که اطمینانی به آن نیست؟ حتی برعکس، خیلی‌ها به فرزندشان می‌گویند راه من را نرو تا مثل من دچار این همه نااطمینانی و بی‌اعتمادی نشوی.

فضای کسب ‌و کار در ایران برای فعالیت واقعی و موثر مناسب نیست. یک روز به دکتر نهاوندیان گفتم خیلی متاسفم چون امروز به جایی رسیده‌ام که اگر کسی درباره شروع یک کسب‌ و کار از من مشورت بخواهد می‌گویم شروع نکن. به‌خصوص اگر راه کسب ثروت در این کسب ‌و کار سالم و حلال و بدون رانت باشد، ناخواسته در ذهنم این تداعی می‌شود که باید بگویم شروع نکن چون در این فضای آلوده به رانت هرگز موفق نمی‌شوی. البته به هیچ‌کس توصیه نمی‌کنم که سراغ کسب ‌و کار رانتی برود، ولی می‌خواهم بگویم فضای کسب‌ و کار کشور با انواع رانت‌ها به صورتی درآمده که کسب ‌و کار سالم دیگر پا نمی‌گیرد و اگر مقطعی پا بگیرد، در نهایت محکوم به شکست است. ساختار ما به گونه‌ای است که آدم سالم باید کار خلاف انجام دهد تا بتواند دوام بیاورد.

سعیدی: می‌توانیم برخی تجربیات استثنایی را در نظر بگیریم. مثلاً آقای آگاه آیا تجربه شما در ادامه دادن کسب ‌و کار پدر تجربه‌ای نیست که بتوان نکاتی از آن استخراج کرد و به دیگران تجویز کرد؟

فرهاد آگاه:  اتفاقاً من فکر می‌کنم به جای قضاوت‌ها و سوالات کلی، بهتر است مثال‌های جالب را بررسی کرد از دو طرف ماجرا؛ هم کسانی که اصلاً نایستادند، هم کسانی که در کمال تعجب و برخلاف همه صحبت‌های ما ایستاده‌اند و کار کرده‌اند. از مرور این مثال‌ها می‌توان نکاتی برای پیشرفت اقتصاد کشور و ساختن یک آینده بهتر استخراج کرد. از این نظر می‌توانم حداقل قصه خودم را بگویم که چرا امروز این‌جا نشسته‌ام و مشغول کسب ‌و کار خانوادگی‌ام هستم. شاید تنبلی، محافظه‌کاری، حرص سود و درآمد بیشتر عواملی باشند که باعث شده‌اند من این‌جا باشم. من برای ادامه تحصیل بعد از کارشناسی، به کانادا رفتم و فوق‌لیسانس خواندم، اقامت کانادا هم گرفتم.

مهدی آگاه: با بورس دانشگاه تورنتو هم رفتند نه با هزینه من.

فرهاد آگاه:  من در مقطعی تصمیم گرفتم برگردم. از روزی که اقامت کانادا را گرفتم دیگر به آن نگاه نکردم و تصمیم گرفتم برگردم و در ایران زندگی کنم. من نه آدم ناسیونالیستی هستم نه عرق میهن یا چیز دیگری را دارم. برگشتم چون فکر می‌کردم این‌جا می‌توانم زندگی بهتری برای خودم و خانواده‌ام ایجاد کنم. همین‌طور فارغ از رضایت مادی، این‌که آدم احساس می‌کند توانسته بر محیط اطرافش اثر بهتری بگذارد و موجب پیشرفت شود، باعث رضایت فکری می‌شود. من همیشه به هر کسی که درباره رفتن یا ماندن در ایران و کرمان سوال می‌کند جمله‌ای را به کار می‌برم که پسرعمویم می‌گوید و آن این است که کرمان سرزمین فرصت‌ها و موقعیت‌هاست.

واقعیتی که از نظر مملکتی یک فاجعه ولی از نظر شخصی یک فرصت خوب است، این است که در ایران بیشتر افراد به اندازه‌ای کارها را بد و با انگیزه‌های ناسالم انجام می‌دهند که اگر چند خصیصه مثبت داشته باشید، یعنی بخواهید با پشتکار، صداقت، دقت و درستی کار کنید، به حدی متمایز می‌شوید که همه افراد ثروتمند طالب به کار گرفتن شما می‌شوند. در شرایطی که اکثریت، کار را به بدترین نحو ممکن انجام می‌دهند، همه به فکر رفتن هستند، دل به کار نمی‌دهند، حتی هرجا بتوانند شاید از کار بکنند و ببرند، وقتی یک کارفرمای ثروتمند آدمی را پیدا کند که با پشتکار، تلاش، صداقت و درستی کار می‌کند حاضر است به پای این فرد پول بریزد.

 این وضعیت از نظر شخصی برای من موقعیت ممتازی بود. البته پشتوانه تمکن مالی و اعتبار خانوادگی هم نقطه شروع خوبی برای من ایجاد کرده بود و من می‌دیدم که هر جای دیگر دنیا که بروم و هر کار دیگری بکنم، باید 20 یا 30 سال زحمت بکشم تا به نقطه شروعم در کرمان برسم. من وقتی کانادا بودم می‌توانستم با فوق‌لیسانس مهندسی مکانیک به شرکت GM بروم و استخدام شوم، پنج سال به عنوان مهندس و بعد مهندس ارشد کار کنم و بعد از 10 یا 15 سال شاید تازه به یک مقام مدیریتی متوسط برسم. 

ولی روزی که به ایران آمدم، یک قرارداد 30 میلیون یورویی تامین تجهیزات کارخانه سیمان با شرکت آلمانی را جلویم گذاشتند تا پیگیری کنم. ایران واقعاً سرزمین موقعیت‌هاست. گفتند ما در میان پرسنل شرکت کسی را نداریم که متن این قرارداد را درست بفهمد،‌ تو تجربه نداری، ولی حداقل می‌فهمی این قرارداد چیست، مورد اعتماد ما هم هستی.

مهدی آگاه: در قراردادی که اشاره می‌کنند در نهایت حدود 5 /1 میلیون یورو غرامت از شرکت آلمانی پس گرفتند به خاطر نکاتی که در قرارداد بود و توانستند ایرادهای قانونی آن را که حدود سه میلیون یورو بود استخراج کنند.

فرهاد آگاه: عضو هیات علمی همان شرکت آلمانی در جلسه مذاکره‌ای که داشتیم به من پیشنهاد کاری در آلمان دادند.
مهدی آگاه: من آن موقع به ایشان برای رد این پیشنهاد ایراد گرفتم و گفتم گذشته از حقوق بالا، تجربه کاری در این شرکت ارزش بالایی داشت، ولی ایشان به هیچ وجه نمی‌خواست خارج از ایران کار کند. یک‌جور عشق پنهان به فرهنگ ایران در ایشان وجود دارد.

فرهاد آگاه: این‌ها تصورات پدر است. واقعیت این است که من با حساب و کتاب تصمیم گرفتم.

 جلال‌پور: خود من حداقل در چهار سال اخیر که آقای فرهاد آگاه عضو هیات‌مدیره انجمن پسته بوده است، از بیرون این عشق و علاقه و پیگیری و جدیت و وقت گذاشتن برای یک کار ملی را که جز دردسر و حرف و حدیث چیزی برایشان نداشته دیده‌ام. ایشان می‌گوید به خاطر راحت‌طلبی این‌جا مانده‌ام، اما من فکر می‌کنم همین‌جا راحت‌طلبی نقض می‌شود که ایشان پیشنهاد شرکت آلمانی را رد کرده تا در همین مملکت و در همین استان کار کند.

مهدی آگاه: ایشان بیشتر می‌تواند در کرمان کار کند تا جایی مثل آلمان. نمی‌دانم در شهرهای دیگر اوضاع چه طور است، اما فکر می‌کنم این شرایط به نوعی مختص کرمان است که بنای کار همیشه بر اساس تولید و تا اندازه زیادی صادرات بوده است؛ چه خرما، چه گردو، چه پسته و چه فرش.

فرهاد آگاه:  فکر نمی‌کنم این موضوع موقعیت کاری مختص کرمان باشد. مثال‌های متعددی سراغ دارم از کارمندان خیلی موفق و با درآمدهای بالا که در تهران و شهرهای مختلف کار می‌کنند. همین آقای جلال‌پور چند نفر از چنین افرادی را در شهرهای دیگر در استخدام دارد. می‌خواهم بگویم برای کسی که با صداقت و پشتکار در ایران کار کند، موقعیت‌های کاری فراهم است که در هیچ جای دیگر دنیا نیست. رقابت کاری در غرب بسیار شدید است. 

من وقتی درباره خودم صفت «تنبلی» را به کار بردم، منظورم تنبلی با مقیاس آمریکا بود نه ایران. اگر آمریکا، آمریکا شده به این علت است که یک آمریکایی ساعت‌های طولانی با بهره‌وری بالا کار می‌کند. دوستان من که در کانادا کار می‌کردند، از ترس اخراج نشدن در رقابت با کارمند کنار دستشان مجبور بودند روزهای تعطیل آخر هفته را هم کار کنند، وگرنه ممکن بود صبح دوشنبه حراست شرکت بالای سرشان بیاید و بگوید اخراجی.

 امروز هم زندگی آن‌ها همین‌طور است و در این 16 سالی که من برگشته‌ام هیچ تفاوتی ایجاد نشده است. ایران هم هنوز مثل زمانی که من برگشتم پر از موقعیت‌های خوب کاری است و این مختص کرمان و پسته هم نیست.

مهدی آگاه: خانواده امین که دیگر در کار پسته نیستند، وقتی رفته‌اند آمریکا تقریباً همه‌شان در رشته خانوادگی کار می‌کنند. امروز هم بعد از «رزنیک» دومین مجموعه‌ای هستند که بالاترین سهم را در باغات پسته کالیفرنیا دارند. 10 درصد از پسته آمریکا را امسال این خانواده تولید کرده‌اند.

جلال‌پور: زمانی که اکبر امین فعالیت می‌کرد، این سهم 30 درصد بود. بعد فروخت و الان علی آقا آمده است.

سعیدی: خانواده مرشد هم در زمینه پسته فعالیت می‌کنند.

مهدی آگاه: بله، اما به اندازه خانواده امین موفق نیستند.

فرهاد آگاه: یعنی مشکل از خانواده و صنعت پسته نبوده، مشکل از محیط کسب ‌و کار بوده است. همین کسب ‌و کاری را که در ایران داشتند، در آمریکا هم دارند.

مهدی آگاه: بسیار هم موفق هستند. حتی یکی از آن‌ها که مدت‌ها تهیه‌کننده سینمای هالیوود بود، وارد کار باغداری و صنعت پسته شده است. خانواده برخوردار هم کم و بیش، یکی دو نفرشان هنوز در کار پسته باقی مانده‌اند. امین و برخوردار برادر ناتنی بودند. برخوردار که ابتدا در یزد بود تجارت می‌کرد و امین که در رفسنجان بود باغداری می‌کرد و بزرگ‌ترین باغدار رفسنجان بود.

فرهاد آگاه: من مثال‌های متعددی سراغ دارم از افرادی که زمینه خانوادگی مشابه من را نداشتند، ولی الان در شرکت‌های خانوادگی با موفقیت خیلی بالا مشغول کار هستند و با پشتکار، صداقت، درستی و دقت در کارشان موقعیتی مشابه موقعیت من برای خودشان ایجاد کرده‌اند.

سعیدی: پس می‌توان گفت تجربه‌های افراد و خانواده‌های مختلف ممکن است دلایل متفاوتی داشته باشد.

فرهاد آگاه: بله. به همین دلیل فکر می‌کنم با بررسی مثال‌ها می‌توان درس‌های بهتری گرفت. خانواده‌ها شیوه‌های مختلفی دارند؛ پدر در بزرگ کردن و آموزش ما بی‌نهایت لیبرال بود. هیچ‌وقت بعد از 18سالگی هیچ تحکمی به ما نکرد ولی رابطه‌اش را با ما طوری ساخته که در همه تصمیمات مهم زندگی ایشان را به عنوان مشاور خودمان انتخاب می‌کنیم و از مشورت ایشان استفاده می‌کنیم، اما هر کدام از ما بچه‌ها به هر مسیری رفته‌ایم با آزادی کامل و با انتخاب خودمان بوده است و فقط با ایشان مشورت کرده‌ایم. همه خانواده‌ها مثل هم نیستند و هر خانواده ممکن است محیط و فرهنگ و تربیتی متفاوت داشته باشد.

 جلال‌پور: اجازه بدهید به عنوان جمع‌بندی چند نکته را مطرح کنم:

همان‌طور که آقای آگاه اشاره کردند، درآمد کسب ‌و کارها در ایران به دلیل قوانین خاصی که داریم به خود کسب‌ و کارها برنمی‌گردد و به صورت سود میان سهامداران تقسیم می‌شود. مساله دیگر، نامساعد بودن فضای کسب ‌و کار است. به نظر می‌رسد مهم‌ترین دلیلی که باعث شده فرزندان کارآفرینان ایرانی به تداوم فعالیت بنگاه خانواده علاقه نداشته باشند، دشوار شدن مداوم فضای کسب ‌و کارهای سنتی در 50 سال گذشته است. حجم محدودیت‌ها و موانعی که در کسب‌ و کارهای سنتی وجود دارد هنوز در کسب‌ و کارهای مدرن به وجود نیامده است.

بنابراین پسری که به اندازه پدرش صبر و حوصله ندارد و تعامل با نظام اداری را بلد نیست از این فضا می‌گریزد.

مساله مهم دیگر، غیررقابتی بودن اقتصاد ایران است که مناسبات تیول‌دارانه و باورهای سوسیالیستی هم بر گرفتاری‌های آن افزوده و کار را برای کارآفرینان بخش خصوصی بسیار سخت کرده است. در نهایت این‌که مداخلات گسترده ساختار سیاسی در زندگی و کسب ‌و کار مردم، در همه اشکال، بی‌انگیزگی ایجاد کرده است.

چه طور ممکن است جوانان خلاق تمایل به ماندن در کشوری را داشته باشند که سیاستمدارانش در همه امورشان دخالت می‌کنند؟

1398/05/26

تدوین مجدد و ویراستاری: داوود امیراحمدی

Another problem is that many young people today do not want to stay in Iran at all, let alone thiswho want to start or continue a business. Every young man who touches his mouth is thinking of leaving.

now thisAsking why young people don’t continue their father’s business is a double-edged question; First, they should ask why these young people don’t want to stay in Iran. Now a person who has wealth and capital does not stay in Iran. It would be good if they stayed and started another business with their father’s wealth and capital, but they have no motivation to stay in the country..

What the father said about the different nature of the pistachio industry is also important. this‌The fact that our family and many families active in Kerman’s pistachio industry have remained in this industry for generations is due to the fact that the pistachio industry has a unique shape among the various businesses in the country. For the economic reasons mentioned by the father, it is only the pistachio horticulture aspect that makes pistachios last for generations to come. the reason for this‌that the sons of Mr. Jalalpour do not have much desire to stay in this work or that the sons of Mr. Arjamand, who are in dire need of their children’s help, are not interested in entering their father’s business is that the main focus of these men’s work is on the pistachio business and not on the pistachio business. There is a taste for work and not a benefit for staying. In my opinion, the important thing is that these issues cannot be generalized easily. I don’t know how common is the statement that sons do not follow their fathers.

Saidi: Statistically, more than 90% of our economic enterprises do not reach the second generation, and they are also small enterprises..

Farhad Agah: I think this number should be compared with other countries. Maybe in another country, 92% of companies are like this.

Saidi: In Germany, 60 to 70 percent of economic enterprises are family. Family businesses are inherently more resilient in tough economic times. The problem is why in our country, in difficult economic conditions, the family cannot create flexibility. Mr. Jalalpour, you are very quiet, what do you think?

Jalalpur: Once upon a time in Iran, every person could meet all his needs from family companies. He bought his car from Iran National owned by the Khayami family, bought his food from the companies of the Lajordi family, his medicine and detergents from the companies of the Khosrowshahi family, his household appliances from the family, and the shoes he needed from the Irvani family. Today, there are few traces of family companies left in Iran. After the victory of the revolution and after the approval of confiscation of the property of the industrial owners by the Revolutionary Council, a significant part of the big businesses were taken from their owners. Most of these people have been the owners of family businesses, some of the most famous of which are the Lajordi, Khosrowshahi, Bashart, Irvani and Khayami brothers. The oldest family businesses in Iran are more than 70 years old and have gone through many ups and downs since the day they were founded. But it seems that as time passes, the situation has become more difficult for family companies. Consider a company like Bhutan, which was founded by the Iraqi Khalili family in It was launched in 1328 and until today there have been two political regimes, several prime ministers and presidents, a coup, a revolution, a long war and continuous changes in laws, the difficulty of working procedures, incorrect economic policies, political unrest, confiscations, war and embargo, insecurity, dozens impeachment and change of government and all this‌More importantly, it has passed hundreds of laws and wrong economic policies. is it a joke? How adaptable is a company to political conditions?

Mr. Farhad Aghaz pointed out a good point; that we should ask young people if they want to stay in the country and then ask if they want to follow their father’s path.

You know that my second son, Ramin, went abroad to continue his education a few years ago. Once when I visited him, he invited a group of his friends and asked me to talk to them. Most of them were students and the important question that was formed in their minds was whether or not they would return to Iran after finishing their education. I gave many reasons that their return to the country is a better option than not returning. Well, it’s been a few years since that party and I’m not sure if I’d be asked for my opinion again, I’d be able to give the same answer. Do you know why? Once when I visited him, he invited a group of his friends and asked me to talk to them. In this way, if they stay inside the country, they get frustrated, so they prefer to get out of this cycle.

Mehdi Agah: In a movie called «How to be a German» (How to be a German) produced by the BBC, you can see why Germans work fewer hours than the British, but are much more productive. This is mainly due to the family nature of many businesses.

But about the difficult conditions you mentioned, do you consider the difficult conditions of Iran to be the same as the difficult conditions of Germany?

In Germany, in a difficult year, an industry may have a two or five percent recession. In Iran, these numbers are astronomical. Now I cannot buy a fresh water well for 10 billion tomans in an unknown agricultural area, not in Rafsanjan. It means that a license is worth more than 10 billion tomans and it is signed by an unknown person who is sitting in the office of a government office in Kerman. The rentier, unstable and tense situation of the industry in our country is not found anywhere in the world.

Saidi: Mr. Jalalpour, taking the external conditions into consideration, what do you think are the elements inside the families themselves that affect the continuation or not of family businesses? Is the growth and sustainability of family businesses in Iran under threat?

Jalalpur: Regarding families commanding their children to stay in the family business, I remember the late Ali Ahmadi, who worked in wool and fluff, had four or five sons, who ordered them to study in the field of textiles to be related to the family business. His children were all very intelligent and could succeed in many fields. His eldest son, who was my classmate, took the entrance exam for two years, got the best rank and said that I don’t like textiles, his father said that either you should go to the field of textiles or don’t go to university at all.

This method of strengthening was in place, but when? Mr. Ali Ahmadi said this at the end of the Pahlavi period and the first years of the revolution, at that time he was so confident about the country’s laws and conditions that he thought the best thing for his son was to continue his father’s business. Today, if they tell me to command your children to continue your work, I will say that I don’t know about the future of my work and I am not sure if I can stay in this job or not, how can I command my child to follow my work? Last year, my export increased from 800 tons of green beans to eight containers of 20 tons. I have just been on top of my work, otherwise it would have reached six containers. I, who have gone backwards in this market every day and am not sure about the future, I cannot force my children to follow my work.

Maybe in Germany, a father can rule over his son, in Iran, Mr. Khosrowshahi once ruled because he probably had confidence in the future and suitable investment conditions in the country. These days, when I see the uncertain situation of our business, I tell the children to do whatever you want, I will help you. This rule is no longer in our existence.

Saidi: That patriarchal atmosphere where a father could accompany his children with authority is no more.

Jalalpur: It is not either. If there is, I don’t believe that I can judge my children based on it. They say that the greatest wealth and capital of people is in the lives of their children. How can you force a child to go down a path that is not safe? Even on the contrary, many people tell their children not to follow my path so that you don’t suffer from so many insecurities and distrust like me..

The business environment in Iran is not suitable for real and effective activity. One day I said to Dr. Nahavandian that I am very sorry because today I have reached a point where if someone asks me for advice about starting a business, I would say don’t start it. Especially if the way to get rich in this business is healthy and halal and without rent, I unintentionally have the feeling that I should say don’t start because you will never succeed in this environment polluted by rent. Of course, I don’t advise anyone to go into the rent business, but I want to say that the country’s business environment has become such that a healthy business can no longer take off, and if it does, it is ultimately doomed to failure. Our structure is such that a healthy person must do the wrong thing in order to survive.

Saidi: We can consider some exceptional experiences. For example, Mr. Aghaz, isn’t your experience in continuing your father’s business an experience that you can extract some tips from and prescribe to others?

Farhad Agah: By the way, I think that instead of judgments and general questions, it is better to examine interesting examples from both sides of the story; Both those who didn’t stand at all, and those who surprisingly stood and worked against all our talks. From the review of these examples, tips can be extracted for the development of the country’s economy and building a better future. Of course, I don’t advise anyone to go into the rent business, but I want to say that the country’s business environment has become such that a healthy business can no longer take off, and if it does, it is ultimately doomed to failure.‌I am sitting and doing my family business. Maybe laziness, conservatism, greed for profit and more income are the factors that have caused me this‌be there I went to Canada to continue my studies after my bachelor’s degree and studied for a master’s degree. I also got Canadian residency.

Mehdi Agah: They also went with the University of Toronto scholarship, not at my expense.

Farhad Agah: At some point I decided to come back. From the day I got Canadian residency, I stopped looking at it and decided to go back and live in Iran. I am not a nationalist person, nor do I have a passion for the country or anything else. I came back because I thought I could make a better life for myself and my family here. Likewise, regardless of material satisfaction, this‌that a person feels that he was able to make a better impact on his surroundings and cause progress, it causes intellectual satisfaction. I always use a sentence that my cousin says to anyone who asks about going or staying in Iran and Kerman, which is that Kerman is the land of opportunities and opportunities.

The fact, which is a disaster from the point of view of the country, but a good opportunity from the point of view of a person, is that in Iran most people do things badly and with unhealthy motives that if you have some positive qualities, i.e. cooperation with each other (intergenerational communication),. In a situation where the majority do the work in the worst possible way, everyone is thinking of leaving, they don’t give a damn, even if they can, they might quit and take it. When a rich employer finds a person who works with perseverance, effort, honesty and integrity, he is ready to pour money at this person’s feet..

This situation was a privileged situation for me personally. Of course, financial support and family credit had also created a good starting point for me, and I saw that no matter where I go anywhere else in the world and do any other work, I have to work hard for 20 or 30 years to reach my starting point in Kerman. When I was in Canada, I could join the company with a master’s degree in mechanical engineering I go to GM and get hired, work as an engineer for five years and then as a chief engineer, and after 10 or 15 years I might just reach a middle management position.

But the day I came to Iran, a contract worth 30 million euros for the supply of equipment for a cement factory with a German company was put in front of me to follow up. Iran is really a land of opportunities. They said that we don’t have anyone among the company’s personnel who understands the text of this contract correctly, you don’t have experience, but at least you understand what this contract is, and you are also trusted by us..

Mehdi Agah: In the contract that they mention, they finally received about 1.5 million euros in compensation from the German company because of the points in the contract and were able to extract its legal flaws, which were about three million euros..

Farhad Agah: The faculty member of the same German company offered me a job in Germany during the negotiation meeting we had.
Mehdi Agah: At that time, I objected to him for rejecting this offer and said that apart from the high salary, work experience in this company was of great value, but he did not want to work outside of Iran at all. There is a kind of hidden love for Iranian culture in them.

Farhad Agah: this‌It is the imagination of the father. The fact is that I made a decision based on calculations.

Jalalpur: At least in the last four years that Mr. Farhad Aghag has been a member of the Pistachio Association’s Board of Directors, I have seen from the outside this love and passion, pursuit, seriousness, and time spent for a national cause, which had nothing but trouble and gossip. He says that he stayed here because of convenience, but I think that convenience is violated when he rejected the German company’s offer to work in this country and in this province..

Mehdi Agah: He can work more in Kerman than somewhere like Germany. I don’t know how the situation is in other cities, but I think this situation is unique to Kerman, which has always been based on production and, to a large extent, export; Whether dates, walnuts, pistachios or carpets.

Farhad Agah: I don’t think this issue is unique to Kerman. I know many examples of very successful employees with high incomes who work in Tehran and different cities. The same Mr. Jalalpour employs several such people in other cities. When I used the adjective “lazy” about myself, I meant laziness on the scale of America, not Iran. Job competition in the West is very intense.

When I used the adjective “lazy“ about myself, I meant laziness on the scale of America, not Iran. If America is America, it is because an American works long hours with high productivity. My friends who worked in Canada had to work weekends for fear of being fired in competition with the employee next to them, otherwise the security company might come over them on Monday morning and tell them they were fired.

Today, their lives are the same, and in the 16 years since I have been back, no difference has been made. Iran is still full of good job opportunities like when I came back and this is not only for Kerman and Pistachio.

Mehdi Agah: Amin’s family, who are no longer in pistachio business, when they went to America, almost all of them work in the family field. Today, after “Resnik“, they are the second group that has the highest share in the pistachio orchards of California. This family has produced 10% of American pistachios this year.

Jalalpur: When Akbar Amin was active, this share was 30%. Then he sold it and now Ali Agha has come.

Saidi: Morshid’s family also works in the field of pistachios.

Mehdi Agah: Yes, but they are not as successful as Amin’s family.

فرهاد آگاه: It means that the problem was not from the family and the pistachio industry, but from the business environment. The same business that they had in Iran, they also have in America.

Mehdi Agah: They are very successful. Even one of them, who was a Hollywood movie producer for a long time, has entered the horticulture and pistachio industry. A more or less wealthy family, one or two of them still remain in the pistachio business. Amin and Bohrad were half brothers. Amin, who was in Yazd, did business, and Amin, who was in Rafsanjan, was gardening and was the biggest gardener in Rafsanjan..

Farhad Agah: I know many examples of people who didn’t have the same family background as me, but now they are working in family companies with very high success, and with perseverance, honesty, integrity and precision in their work, they have created a position similar to mine for themselves..

Saidi: So it can be said that the experiences of different people and families may have different reasons.

Farhad Agah: Yes. For this reason, I think we can learn better lessons by examining examples. For this reason, I think we can learn better lessons by examining examples. Never after 18Age did not control us, but he built his relationship with us in such a way that we choose him as our advisor in all the important decisions of our life and use his advice, but each of us children has gone to any path with complete freedom and choice. It has been ours and we have only consulted with them. All families are not the same and each family may have a different environment, culture and upbringing.

Jalalpur: Let me summarize a few points:

As Mr. Aghah mentioned, The income of businesses in Iran does not return to the businesses themselves due to the special laws we have and is distributed among the shareholders in the form of profit. Another problem is the unfavorable business environment. It seems that the most important reason why the children of Iranian entrepreneurs are not interested in the continuation of the family business is the continuous difficulty of the traditional business environment in the last 50 years. The amount of restrictions and obstacles that exist in traditional businesses have not yet appeared in modern businesses..

Therefore, a son who is not as patient as his father and does not know how to interact with the administrative system runs away from this space.

Another important issue is the non-competitiveness of Iran’s economy, which has added to its troubles due to its tyranny and socialist beliefs and has made it very difficult for private sector entrepreneurs. Finally thisthat the widespread interventions of the political structure in people’s lives and business have created demotivation in all forms.

How is it possible that creative young people want to stay in a country whose politicians interfere in all their affairs?

1398/05/26

Revised and edited: Dawood Amir Ahmadi