گزارش مشــــــروح
مدل کسب و کار انجمن
براساس معیارهای FBN بین الملل
ویرایش سوم
بتاریخ تیرماه سال 1402
پیشگفتار:
در دنیای متحول امروزین، در اکثر کشورها کسب و کارهای خانوادگی، نقشی کلیدی و انکارناپذیر در رشد تولید ناخالص ملی(GNP) ایفا میکنند. در ایران نیز بدلیل ویژگی های متمایز کسب و کار خانوادگی با داشتن درصد عمده از مالکیت، قدرت بر تصمیمات استراتژیک، کنترل رای، مشارکت چند نسلی در حاکمیت و راهبری، کسب و کارهای خانواگی در این فرصت بالقوه سهم درخور توجه و قابل ارتقا در توسعه اقتصادی و اجتماعی کشور بعهده دارند.
کارآفرینان، مالکان، رهبران و مدیران ارشد کسب و کارهای خانوادگی ایرانی، چنانچه از حمایتهای موثر قانونگذاری برخوردار شوند و با مفاهیم، نظریهها، رویکردها، مدلها و ابزارهای کاربردی مورد نیاز آشنا تر باشند و از تجارب نسلهای قبلی بموقع و بدرستی بهره مند شوند، طبعآ نقشها و مسئولیتهای حاکمیت، تداوم و انتقال کسب و کار به نسلهای بعدی را موثرتر ایفا میکنند. در این صورت در مسیر پیشرفت، چالشهای بزرگ پیشرو را بهتر شناسایی و مدیریت خواهند نمود و از عقب ماندگی و یا شکست احتمالی به یقین پیشگیری خواهند نمود.
با توجه به چنین ضرورتها، بعد از سالها هماندیشی و پیگیری، سرانجام با مشارکت و تلاش موثر جمعی از کارآفرینان و صاحبان کسب و کارهای خانوادگی علاقمند، رویکرد ایجاد و تاسیس انجمنی تخصصی که قادر باشد زمینه های بررسی، برنامه ریزی، آموزش و ترویج و برقراری ارتباطات اثربخش بین نسلی در کسب و کارهای خانوادگی و ماندگار شدن ارزشها و میراث خانوادگی را فراهم آورد با نام ” انجمن ترویج کسب و کارهای خانوادگی” در دستور کار قرار گرفت.
انجمن ترویج کسب و کارهای خانوادگیFamily Business Promotion Association(FBPA)، یک تشکل مردم نهاد(NGO) غیرانتفاعی و غیر تجاری میباشد که پروانه فعالیت آن به شماره 95711 و به شماره ملی 14010438478 با رعایت کامل قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران و در چارچوب اساسنامه خود برای دستیابی به مقاصدی مشص و فعالیت در سطح ملی در تاریخ 18/05/1401 به شماره 52412 ثبت شده و در تاریخ 21/06/1401 پروانه فعالیت آن تحویل گردیده است.
در اینجا شایسته است از همت همه عزیزان بهویژه یکایک اعضای محترم هیات موسس انجمن که از پیشکسوتان نسل اول و دوم کسب و کارهای خانوادگی خوشنام هستند و طی سالهای اخیر، بیدریغ و با علاقه کامل در تمامی مراحل پیش از تاسیس، انجمن را یاری دادهاند صمیمانه تشکر نمایم. همچنین از اعضای محترم هیات مدیره بخاطر قبول تعهد و مسئولیت حاکمیت و راهبری انجمن قدردانی میکنم و انشااله در آیندهای نه چندان دور در پرتو تصمیمات اثربخش ایشان، شاهد پیشبرد مقاصد و تاثیرگذاری انجمن در عرصههای قانونگذاری، نقش آفرینی و موفقیت جامعه کسب و کارهای خانوادگی ایرانی باشیم.
نظر به اینکه ویرایش قبلی مدل کسب و کار FBPA در تاریخ 17/02/1402 به تصویب هیات مدیره رسیده بود، لیکن با توجه به بند 8 صورتجلسه مورخ 30/03/1402 مبنی بر موافقت هیات مدیره جهت عضویت FBPA در شبکه بینالمللی کسب و کار خانوادگی(FBN International) و لزوم رعایت الزامات و شرایط عضویت و پذیرش مدل فرانچایز شبکه مزبور ، ساختار و محتوای آن بازنگری و گزارش حاضر تهیه و تدوین شده است.
تعریف کسب و کار خانوادگی
برای اصطلاح “کسب و کار خانوادگی” تعاریف ذیل توسط شبکه بینالمللی کسب و کار خانوادگی(FBN-International) و جامعه کسب و کار خانوادگی اروپایی (EFB) مورد توافق قرار گرفته است:
پیشگفتار
تعریف کسب و کار خانوادگی
خلاصه اجرایی
فهرست مطالب
1/3. خلاصه(مقاصد ، چشمانداز)
2/3. الزامات کلیدی برای دستیابی به چشم انداز انجمن
3/3. توسعه مرحلهای برای دستیابی به چشمانداز
5.1 . آمار و سهم کسب و کار خانوادگی در اقتصاد
5.2 . تحقیقات کسب و کار خانوادگی: در ایران و بین المللی
5.3 . انجمن ترویج کسب و کار خانوادگی (FBPA) ایران
5.4 . مخاطبان هدف انجمن
5.5 . ساختار عضویت
5.6 . نیازهای خانواده در کسب و کار
6.پشتیبانی از کسب و کار خانواده
6.1. ارزش های پیشنهادی FBPA ایران جهت تامین نیازمندی های ذینفعان
6.2. ابتکارات تجارب برتر برای حمایت از نیازهای مذکور در بند (5.3)
6.3. مرامنامه رفتار برای خانوادههای مشارکتکننده و اشخاص ثالث
7.1 . شبکه بین المللی کسب و کار خانوادگی (FBN-International)
7.2. چگونه FBPA ایران به عنوان یک بخش عضو FBN- International میشود
7.3. سایر شرکای استراتژیک
1/3. خلاصه
مقاصد
تامین حمایت و پشتیبانی مورد نیاز برای رشد، انتقال و یادگیری از یکدیگر در خانوادههای چند نسلی کسب و کار.
چشم انداز
میخواهیم منبع و چتر ملی و جامعه یادگیرنده برتر برای توسعه و پایداری کسب و کارهای خانوادگی موفق ایران برای دست یابی به اهداف ذیل باشیم:
برای
مالکان کسب و کارهای خانوادگی، اعضای خانواده اعم از فعال و غیرفعال در کسب و کار و اعضای نسل بعدی خانواده.
توسط
انجمن ترویج کسب و کارهای خانوادگی، به عنوان نهادی غیرانتفاعی، غیر تجاری و مستقل که توسط خانوادههای مالک کسب و کار سازماندهی و هدایت میشود، و به مثابه تنها شبکه رسمی کسب و کار خانوادگی در ایران فعالیت دارد و براساس مصوبه هیات مدیره مورخ 30/03/1402 درخواست عضویت در شبکه بینالمللی کسب و کار خانواده(FBN International) را دارد.
2/3. الزامات کلیدی برای دستیابی به چشم انداز انجمن
حمایت پایدار از خانوادهها در کسب و کار خانوادگی ایرانی با توسعه و هماهنگی مؤثر موارد زیر حاصل خواهد شد:
وجود انجمنی متشکل از 25 خانواده مالک کسب و کار عضو(در فاز اول) که به اشتراکگذاری دانش و منابع متعهد هستند و آمادگی دارند خانوادههای کسب و کار بیشتری را به عضویت و مشارکت ترغیب نمایند.
ارائه برنامه های آموزشی استثنایی مخصوص کسب و کار خانوادگی، با تکیه بر تجارب برتر ملی و بین المللی. تکمیل شده با ارائه دانش تخصصی عملی برای پوشش زمینه های فنی مورد علاقه خانواده های مالک کسب و کار.
توسعه تحقیقات کمی و کیفی ملی، با الگوبرداری از تجارب برتر بینالمللی که به روشی عملی مورد بهره برداری موثر خانوادههای مالک کسب و کار قرار گیرد.
کانونی برای انباشت و به اشتراک گذاری دانش و تخصص برای هماهنگی و هدایت مناسب پشتیبانی های شایسته به خانواده های کسب و کار که کمک خاصی را درخواست میکنند.
3/3. توسعه مرحلهای برای دستیابی به چشمانداز
4.مقدمه و اطلاعات پیشینه
برای بسیاری از خانوادههای فعال در کسبوکار در ایران، مشکلات خاص مربوط به کسبوکار خانوادگی و در دسترس بودن راهحلهای محک خورده و آزمایششده برای این مسائل ناشناخته است. اساساً این مسائل ناشی از مالکیت و مسئولیت های مرتبط با آنها است. این خانواده ها منابع محدودی در ایران دارند تا برای تبادل محرمانه دانش و دریافت بهترین تجربیات ملی و بین المللی در این زمینه به آنها مراجعه کنند. برخی خانوادهها گاه به گاه از حمایت خارج از کشور استفاده میکنند، در حالی که برخی دیگر از هیئت مدیره شرکتهای محلی، مشاوران حرفهای و سایر ارگانها استفاده میکنند. با اینحال، هیچ یک از اینها به طور خاص توسط خود خانوادهها سازماندهی نشده است. نظر به اینکه مرحله توسعه تجاری و کسب و کار در ایران به اندازه کافی بالغ شده است تا موضوع مالکیت جدی گرفته شود و سازماندهی خانواده ها در کسب وکار در سطح ملی آغاز گردد و به چالشهای جانشین پروری که برای همه خانوادهها در کسب و کار مشترک است رسیدگی شود.
ما متعهد هستیم، در تعامل با خانوادههای مالک کسبوکارهای کلیدی در ایران، در صدد رفع این شکاف باشیم. نخستین اولویت ما افزایش آگاهی در مورد نیاز و ایجاد هیات موسس متشکل از پنج “خانواده بنیانگذار” بوده است تا زمینه رشد را از طریق سرمایه گذاری اولیه، مشارکت و حق ورودی فراهم کنیم. اولویت های بعدی شامل دستیابی به درک درستی از آنچه که در حال حاضر کسبوکارهای خانوادگی ایرانی از نظر پشتیبانی و دانش نیاز دارند میباشد. در اصل ما سه سوال را مطرح و مورد بحث قرار داده ایم:
در تعامل با خانوادهها و شرکای استراتژیک، ما به دنبال دریافت مشاوره و نظرات هستیم تا با خانوادههای همفکر در کسب و کار که با مشکلات، مسائل و چالشهای مشابه مواجه هستند، ” ائتلافی از علاقمندان” بسازیم. بسیاری در حال حاضر مسیری را برای رسیدگی به حاکمیت خانواده و جانشینی آغاز کردهاند. ممکن است دیگران هنوز در حال بررسی مراحل بعدی باشند. یک عنصر کلیدی برای اطمینان از موفقیت هرگونه حمایتی که توسط خانواده ها انجام میشود، تعهد، تمایل و توانایی خانواده های بنیانگذار (پنج خانواده)برای تشویق سایر خانوادههای کسب و کار جهت پیوستن و مشارکت خواهد بود.
ما همچنین به دنبال همکاری با شرکای همفکری هستیم که استعداد کمک به ما را در دستیابی به هدف به نفع خانوادهها دارند. این اشخاص ثالث شامل دانشگاهها، مشاوران هدف خانوادهها در کسب و کار، سازمانهای دولتی و گروهها و مؤسسات بینالمللی هستند که از خانوادهها در کسب و کار حمایت میکنند.
هدف اصلی ما ایجاد یک ” شبکه ملی کسب و کار خانوادگی” است که توسط افرادی که قصد حمایت از آن را دارند، شناخته شود و در آن مشارکت نمایند. FBPA یک فضای امن است: ما قصد نداریم به محلی برای “فروش خدمات” از جمله خدمات مشاوره حرفهای یا مانند اشخاصی که به دنبال تجارت با شرکتهای خانوادهها هستند، تبدیل شویم. لیکن علاقمندیم بازار خدمات پشتیابان به کسب و کارهای خانوادگی را فعال کنیم. ما در پی رساندن نیاز کسب و کارهای خانوادگی متقاضی به مشاوران و تسهیلگران حرفهای شایسته هستیم.
5.کسب و کار خانوادگی در ایران
5.1. آمار و سهم کسبوکار خانوادگی در اقتصاد
جهانی
کسب و کارهای خانوادگی سالانه 70 تا 90 درصد از تولید ناخالص داخلی جهانی را ایجاد میکنند. کسب و کارهای خانوادگی اکثریت (حداقل 60 درصد) همه کسب و کارها را تشکیل میدهند. در بیشتر کشورها حداقل 40 درصد از کسب و کارهای خانوادگی تنها در سه بخش تقسیم شدهاند: بخشهای تولید، ساخت و ساز و عمده فروشی- خرده فروشی.
انگلستان
60% (3 میلیون) از شرکتهای بخش خصوصی در بریتانیا متعلق به خانواده هستند. آنها با هم 9.5 میلیون نفر را در استخدام گرفتهاند که 40 درصد از اشتغال بخش خصوصی را تشکیل میدهد.
5.2. تحقیقات کسب و کار خانوادگی در ایران
برای شناسایی اطلاعات جمعیت شناختی کسب و کارهای خانوادگی در ایران، ما یک گزارش RFP حاوی شرحی کلی از حدود کار، مشخصات و نیازمندیهای اطلاعاتی از جامعه کسب و کارهای خانوادگی تهیه نمودهایم. لطفآ نسبت به تناسب و درستی آن نظر دهید و در صورت موافقت انتظار دارد به سئوالات ذیل پاسخ دهید.
در جانشینی:
در مورد علل تنش در خانواده:
در مورد حل تعارضات:
در مورد “عوامل نرم” :
چند درصد موفقیت (یا غیر آن) انتقال از یک نسل به نسل دیگر بر اساس عوامل نرم – شفافیت حاکمیت خانواده، مدیریت مسائل عاطفی و ظهور رهبری در خانوادهها است.
در مورد تاثیر در امور اقتصادیو و اجنماع کلان کشور:
5.3. براساس الگوبرداری بینالملل موضوعات زیر به عنوان زمینههای مرتبط و نگرانی خاص معرفی شده اند:
5.4. انجمن ترویج کسب و کار خانوادگی (FBPA) ایران
FBPA ایران دارای ویژگیهای زیر است:
اگر میخواهیم موفق باشیم، باید مجموعهای از خانوادههای اصلی را در کسب و کار جذب کنیم که اهمیت ابتکار پیشنهادی حاضر را درک کنند و آماده باشند تا زمان و در صورت لزوم منابع را برای چنین ابتکاری تخصیص دهند.
یادآوری(1): حق ورودی و حق عضویت اعضای گروه اول به ترتیب مبلغ 100 میلیون 50 میلیون تومان است. ضمنا از کسب و کارهای بزرگ، براساس جدولی رده بندی شده مبلغی اضافی به ازای تعداد کارکنان حق عضویت بیشتر دریافت میشود.
یادآوری(2): حق ورودی و حق عضویت اعضای گروه دوم به ترتیب مبلغ 10 میلیون و 5 میلیون تومان میباشد.
یادآوری(3): در ابتدای هر سال مالی میزان ورودیه و حق عضویت گروه اول و گروه دوم توسط هیات مدیره، با توجه به مولفههای درون
و برون سازمانی موثر بر هزینهیابی عملکرد انجمن تعیین و ابلاغ خواهد شد.
یادآوری(4): در شرایط خاص و در چارچوب خطمشی مدیریت عضویت، تنزل رتبه در ساختار عضویت مذکور امکانپذیر است.
یادآوری(5): فهرست 25 کسب و کار خانوادگی اصلی کاندید شده به پیوست ارائه شده است.
برای دستیابی به پایداری درازمدت کسب و کار خانوادگی از طریق جانشینی مؤثر، نیازهای خانوادهها در کسب و کار را میتوان در 10 حوزه کلیدی بررسی کرد:
6. پشتیبانی از کسب و کار خانواده
6.1. FBPA ایران جهت تامین نیازمندی های ذینفعان خود ارزشهای اساسی ذیل را پیشنهاد میدهد:
6.2. ابتکارات تجارب برتر برای حمایت از نیازهای مذکور در بند (5.3):
تجارب برتر بین المللی به ترکیبی از حمایت برای رفع نیازهای خانوادهها در کسب و کار اشاره میکند. با این حال، برای موثر بودن در طول زمان، پشتیبانیها در چارچوب ارزشهای پیشنهادی مذکور حول سه حوزه ذیل ایجاد خواهد شد:
شبکه ملی همتا به همتا برای خانوادههای مالک کسبوکار، با اولویتهای زیر:
6.3. مرامنامه رفتار برای خانوادههای مشارکت کننده و اشخاص ثالث
ما اعضای انجمن ترویج کسب و کارهای خانوادگی به منظور تحقق چشمانداز، ماموریت و ارزشهای مشترک سازمانی انجمن با بهره گیری از آموزه ها و استانداردهای اخلاقی پذیرفته شده، مرامنامه زیر را سرلوحه خویش قرار داده و بر رعایت آن همت میگماریم:
7. شرکای استراتژیک
7.1 . شبکه بین المللی کسب و کار خانوادگی (FBN-International)
حسب مصوبه مورخ 30/03/1402 هیات مدیره انجمن تصمیم بر این است FBN بینالملل که در شهر لوزان کشور سوئیس مستقر است، در چارچوب شرایط و الزامات قراردادی به عنوان شریک استراتژیک اولویتدار در سطح کلاس جهانی با انجمن همکاری نماید.
شبکه بینالمللی کسبوکار خانوادگی (FBN-I) تنها شبکه مستقل جهان برای مالکان کسب و کار خانوادگی و خانوادههایشان است که همگی متعهد به اشتراکگذاری تجربه و بینش چالشهای ویژه کسبوکار خانوادگی در فضایی محرمانه و باز هستند. اعضای FBN اینترنشنال در بیش از 65 کشور حضور دارند و در حال حاضر 32 بخش(انجمن) مستقر در کشورهای سراسر جهان وجود دارد که در مجموع از بیش از 18000 عضو کسب و کار خانوادگی از 4200 شرکت خانوادگی پشتیبانی میکنند.
7.2. چگونه FBPA ایران به عنوان یک بخش عضو FBN- International میشود:
7.3 سایر شرکای استراتژیک
سایر شرکای استراتژیکFBPA ایران شامل سازمانها و موسسات معتبر در سطح ملی و بینالمللی هستند که علاقمند و متعهد به تهاتر دانش و خدمات تخصصی میباشند. شرکای مزبور در چارچوب قراردادهای دوجانبه و یا چند جانبه و براساس الزامات استانداردهای متداول و با در نظر گرفتن معیارهای ذیل شناسایی، ارزیابی، انتخاب و به همکاری دعوت میشوند:
اشخاص حقیقی و حقوقی خوشنام، علاقمند و متعهد ایرانی که دارای توان مادی و معنوی مقتضی هستند، میتوانند بهعنوان حامیان عام، انجمن را در اجرای برنامه های عمومی پشتیبانی و حمایت نمایند. طبعآ در موراد مقتضی برای انجام موضوعات خاص منابع مورد نیاز توسط حامیان خاص تامین خواهد شد. شیوه نامه الزامات، میزان و نحوه همکاری و مزایا حامیان متعاقبآ تهیه و ارائه میگردد.
انجمن به اقتضای ضرورت، برای ارائه راه حل های اثربخش جهت تامین نیازهای کسب و کارهای خانوادگی عضو انجمن و مرتفع نمودن مشکلات مبتلابه آنها، میتواند در چارچوب یک روش اجرایی مدون مصوب خدمات مورد نیاز را به تامین کنندگان حقیقی و حقوقی صلاحیتدار و معتبر داخلی و بینالمللی ذیل انتقال داده و نسبت به بازخورد آنان، گزارشات تحلیلی و تجمیعی ارائه نماید.
نمودار سازمانی انجمن(مبتنی بر خطمشی هسته کوچک و قوی و شبکه های بزرگ و موثر با مشارکت اعضای داوطلب، همکاران استراتژیک و تامین کنندگان واجد شرایط) در پیوست … ارائه شده است.
در راستای گسترش شبکه سازی انجمن ترویج … به دو شکل ذیل عمل خاهد نمود:
الف . با توجه به نیاز و حسب درخواست اعضا، شبکههای مناسب برای برقراری ارتباط و تعاملات تخصصی همتا به همتا در سطح ملی و بینالملل برپا میگردد،
ب . حسب ضرورت و داشتن استعداد در هر یک از استانهای داوطلب، انجمن میتواند نسبت به ایجاد شعب
و پذیرش و جذب نماینگیهای واجد شرایط مورد نیاز اقدام نماید.
یادآوری(1): مدیریت و شیوه همکاری شعب و نمایندگیها در چارچوب تفاهمنامه فرنچایزینگ شکل خواهد گرفت.
یادآوری(2) : مشارکت و همکاری داوطلبانه افراد واجد شایستگیهای مورد نیاز در سازمان انجمن اولویت اول دارد.
بودجه مورد نیاز انجمن از طرق ذیل تامین میگردد:
برای اینکه انجمن عضو شبکه بینالمللی باشد و تمام مزایا را دریافت کند، FBN بینالملل بخش FBPA ایران را بر اساس ساختار هزینه زیر صورتحساب میکند. هزینه ها دارای یک جزء ثابت میباشد که برای همه انجمنهای عضو یکسان است و یک جزء متغیر دارد که بر اساس تعداد خانوادههای عضو محاسبه میشود.
برای هر انجمن
برای انجمن های عضو جدید، یک دوره انتقال سه ساله به آنها امکان میدهد هزینه کمتری بپردازند. در مجموع برای عضویت سه ساله با داشتن 100 عضو در FBPA ، حدود 50 هزار فرانک سوئیس بایستی پرداخت گردد. حق عضویت سالیانه برای سالهای بعد به مبلغ 20,000 فرانک سوئیس خواهد بود.
حق رای
طبق اساسنامه FBN بین الملل، حق رای بر اساس تعداد کسب و کارهای خانوادگی است که یک انجمن عضو به عنوان عضو حساب میکند: 25 کسب و کار خانوادگی = 1 رأی.
حداقل 1 رای برای انجمنهای عضو با کمتر از 25 عضو – حداکثر 6 رای برای انجمنهای عضو که به سقف رسیدهاند. اعضای منفرد اضافی خانواده و اعضای وابسته در محاسبه حق رای در نظر گرفته نمی شوند.
حضور تمامی اعضای خانواده در تمامی رویدادهای FBN بین الملل رایگان است. برای حضور در انجمن ملی FBN (کنفرانس سالانه) و برای کارگاه های آموزشی که با کارشناسان معتبر برگزار میشود، مبلغی دریافت میشود. حضور تمامی نسل بعدی اعضای خانواده(18 تا 40 سال) در رویدادهای FBN Next Generation رایگان است. برای افرادی که در کارگاهها یا دورههای معتبر شرکت میکنند، یک مکمل دریافت می شود.
یادآوری(1): مصارف و جذب تمام هزینه های انجمن برمبنای خط مشی تخصیص منابع(پیشنهادی) صورت خواهد گرفت.
با تشکر
سعید جابرانصاری
عضو هیات مدیره و مدیرعامل
انجمن ترویج کسب و کار خانوادگی (FBPA)
1402/05/01